İnternet Tarayıcınızın Javascript Desteği Kapalıdır.
 Edebiyat ve Sanat Akademisi websitesini aktif bir şekilde kullanmak için JavaScript tarayıcınızda etkinleştirilmelidir. Tarayıcınızı kullanarak Edebiyat ve Sanat Akademisine erişim sağlarken zorluk ile karşılaşırsanız, JavaScript'in açık olup olmadığını kontrol edin.

Aşağıdaki Konu başlıkları MAC ve WİNDOWS işletimleri üzerinde çalışan EXPLORER, FİREFOX, SAFARİ ve OPERA internet tarayıcıları üzerinde JavaScript etkinleştirmesinin nasıl yapılacağı anlatılmıştır.

WİNDOWS LOGO
WINDOWS İŞETİM SİSTEMİ ÜZERİNDE;
MAC LOGO
MAC İŞETİM SİSTEMİ ÜZERİNDE;

Windows'taki Internet Explorer'da JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. tarayıcınızda Araçlar 'ı ve ardından Internet Seçenekleri 'ni tıklatın.
  2. Internet Seçenekleri iletişim kutusunda Güvenlik sekmesini tıklatın.
  3. Özel Düzey 'i tıklatın.
  4. Güvenlik Ayarları iletişim kutusunda Komut altında Etkin komut kısmında Etkinleştir 'i tıklatın.
  5. Tamam 'ı tıklatın
  6. Onay iletişim kutusunda Evet 'i tıklatın.
  7. Ayarlarınızı kaydetmek için Tamam 'ı tıklatın.
Windows'taki Mozilla Firefox'ta JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Tarayıcınızda Araçlar 'ı ve ardından Seçenekler 'i tıklatın.
  2. Seçenekler iletişim kutusunda, İçerik 'i tıklatın.
  3. JavaScript'i Etkinleştir seçeneğini işaretleyin ve ardından Tamam 'ı tıklatın.
Mac'teki Mozilla Firefox'ta JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Tarayıcınızda, Ayarlar 'ı tıklatın.
  2. Görüntülenen iletişim kutusunda İçerik 'i tıklatın.
  3. Görüntülenen iletişim kutusunda Güvenlik 'i tıklatın.
  4. JavaScript'i Etkinleştir 'i işaretleyin ve ardından pencereyi kapatın.
Windows'taki Google Chrome'da JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Tarayıcınızı açın ve ardından sağ üst köşede görünen ayarlar simgesine tıklayın.
  2. Açılan menüde, Ayarlar 'ı tıklatın.
  3. Ayarlar sayfasında, Gelişmiş ayarları göster 'i tıklatın.
  4. Gizlilik bölümünde İçerik ayarları'nı tıklayın.
  5. JavaScript bölümünde Tüm sitelerin JavaScript çalıştırmasına izin ver'i seçin.
  6. Tamam 'ı tıklatın.
Mac'teki Google Chrome'da JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Mac menü çubuğunda, Chrome 'u ve ardından Tercihler 'i tıklatın.
  2. Ayarlar sayfasında, Gelişmiş ayarları göster 'i tıklatın.
  3. Gizlilik bölümü altında İçerik ayarları 'nı tıklatın.
  4. JavaScript bölümünde Tüm sitelerde JavaScript çalışmasına izin ver 'i tıklatın.
  5. Bitti 'yi tıklatın.
  6. Ayarlar sayfasını kapatın.
Windows'taki Apple Safari'de JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Tarayıcınızda, sağ tarafta görünen ayarlar resmi simgesini tıklatın.
  2. Tercihler 'i seçin.
  3. Genel iletişim kutusunda Güvenlik 'i tıklatın.
    İletişim kutusu adı Güvenlik olarak değişir.
  4. JavaScript'i Etkinleştir 'i işaretleyin.
Mac'teki Apple Safari'de JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Mac menü çubuğunda, Safari 'yi ve ardından Tercihler 'i tıklatın.
  2. Görüntülenen iletişim kutusunda Güvenlik 'i tıklatın.
  3. JavaScript'i Etkinleştir 'i işaretleyin ve ardından pencereyi kapatın.
Windows'taki Opera'da JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Tarayıcınızı açın.
  2. Menü > Ayarlar > Tercihler 'i açın.
  3. Tercihler iletişim kutusunda, Gelişmiş kutusunu tıklatın.
  4. İçerik 'i tıklatın.
  5. JavaScript'i Etkinleştir 'i işaretleyin
  6. Tamam 'ı tıklatın.
Mac'teki Opera'da JavaScript'i etkinleştirmek için
  1. Mac menü çubuğunda, Opera 'yı ve ardından Tercihler 'i tıklatın.
  2. Tercihler iletişim kutusunda, Gelişmiş kutusunu tıklatın.
  3. İçerik 'i tıklatın.
  4. JavaScript'i Etkinleştir 'i işaretleyin.
  5. Tamam 'ı tıklatın.
Ziyaretci İstatistik
Online: 35 Günlük: 3047 Toplam: 2285312
Reklam Alanı
Manas Destanı Özeti Analizi


http://static.ideefixe.com/images/181/181872_2.jpg

Manas Destanı ve Hakkında Yapılan Çalışmalar

İslami Dönem Türk edebiyatında oluşan ilk destanın Manas Destanı olduğu düşünülmektedir.

Müslüman olan KırgızTürkleri ile Karahıtay ve Karlukların din savaşlarını mücadelelerini anlatır. Bu yapısıyla daha sonra oluşacak olan Saltukname , Battal Gazi Destanı, DANİŞMENT GAZİ  DESTANI ve İslami Oğuz Destanının mayasını teşkil eden özellikler de taşır. Manas destanından sonra oluşacak İslami Dönem destanlarının yapısı da Manas’taki gibi kahramanların İslami yeti yaymak için rakipleriyle giriştiği mücadelelere dayanacaktır.

Kırgız Türklerinin millî destanıdır. Mani dinini yaşayan Karahitaylar ile Müslüman Karahanlılar arasındaki mücadelede Kırgızların durumunu ve Manas adlı kişiyi anlatan destan, çeşitli kaynaklar tarafından XV. yüzyıldan XII. yüzyıla kadar dayandırılır. Manas Destanına ilk defa, Kazak-Kırgız yöneticisi olan Rus aslından Franel tesadüf etmiştir.( w/goster.php?i_nu=211) Daha sonra Çokan Velihanof 1856 yılında destanı dinlemiş fakat Destanın en uzun parçasını Radloff yazıya geçirerek 1885te yayınlamıştır.

Ünlü Türkolog Wilhelm Radloff (1837–1918), Manas Destanı'yla ilgili ilk derlemeyi, Kırgızistan'ın Tokmak kenti güneyindeki Sarı Bağış boyuna mensup bir Manasçıdan (destanı günümüze kadar nesilden nesile aktara gelen sözlü anlatıcılar) 1869'da yapmıştır. Halk arasında bu sözlü Türk Halk Edebiyatı anlatıcılarına ırçı veya comokçu da denmiştir.( Metin TURAN, Türk Destanları) Ir – ırlamak veya yırcı şiir söyleyen, türkü, şiir anlamına gelir.

http://www.yenidenergenekon.com/wp-content/uploads/2009/03/image0021.jpg http://www.akmb.gov.tr/templates/resimler/Image/yayin_resimleri/manasbiskek_b.jpg

Manas Destan anlatııcısı


Manas destanı Kırgız Türkçesinden, Kazak Türkçesine de aktarılarak 4 cilt halinde yayınlanmıştır. Manas adını taşıyan ilk cilt Almatı'da 1961 yılında vavırılanmıstır. Türkiye'de Manas Destanı ile ilgili olarak henüz yayınlanmamışbir doçentlik tezi" ve yayınlanmış bir doktora tezr' hazırlanmıştır, Yine 1995 Manas yılı münasebetiyle Emine Naskali Gürsoy hanımefendi tarafından yayınlanan Manas Destanı" ve değişik makale tebliğlerin işlendiği iki kitap? 1995 yılının eserleri olarak kütüphanelerimize girmiştir.Kazak edebiyatında Manas destanıyla ilgili ilmi çalışmalarda ilksırayı Alkey Margulan almaktadır. Şokan Jene Manas adlı eser 1971 yılındaAlmatı'da basılmıştır."( Doç.Dr. Ali Berat ALPTEKİN"KAZAK EDEBİYATlNDA MANAS DESTAN'ı pdf )

Manas Destanı hakkında pek çok Kazak asıılı bilim adamının çalışmaları vardır. Bunlar arasında en önemli çalışmlardan birisini de  Rahmangul Bergibaev'in Kaıosar Bulaq (Billur Gibi Kaynak) isimli kitabında bulmaktayız. Adı geçen kitapta "Muhtar Avezov [ene Marıas" (Muhtar Evezov ve Manas) adlı makale 346-356. sahifeler arasında verilmiştir".( Doç.Dr. Ali Berat ALPTEKİN"KAZAK EDEBİYATlNDA MANAS DESTAN'ı pdf)


MANAS DESTANI HAKKINDA YAPILAN ANALİZLER

En yerleşik yargıya göre Manas Destanının asıl kaynağı;   Mani dinine mensup olan Karahitaylarla Müslüman olan Karahanlılar arasında, XII. yüzyıl başlarında meydana gelen siyasi ve askeri mücadeleler sırasında Kırgızların yaşadıkları olaylardır. Bazı kaynaklar XVI. yüzyılda yaşamış Manas adlı bir tarihi kişilikten söz ederken, bazı araştırıcılar da Manas destanındaki olayların XVIII. yüzyılın ortalarına değin uzandığı görüşünü ileri sürmektedirler. Kırgız Türkleri arasında geniş bir kahramanlık destanı olan Manas Destanı, Müslüman Kırgızlarla Putperest Kalmuklar arasındaki mücadeleleri anlatır. Destan üç bölümden oluşmaktadır. Bunlar; Manas, oğlu Semetey ve torunu Seytek ile ilgili bölümlerdir.

Bazı kaynaklara göre de Manas destanı yedi bölümden oluşmaktadır. Henüz bölüm sayısında dahi karar kılınamamış olması, destanın hacmi ile ilgili olduğu kadar üzerinde yeteri kadar inceleme ve değerlendirme yapılamamış olduğunun göstergesidir.

Destan asıl olarak bir kahramanlık destanıdır. Bazı kaynaklara göre destan üç bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler, Manas, oğlu Semetey (destanın sadece ikinci bölümünü okuyanlara Semeteyci denir) ve torunu Seytek'i konu edinir. Sadece bu üçleme 500.500 dizedir. Manasçılardan aktarıla geldikçe dize sayısı 1.500.000'e kadar çıkmaktadır.[ Metin TURAN, Türk Destanları ]


Destan; savaş hengâmeleri sırasında oluşan aşk maceraları, eğlenceler, düğünler, Şamanizm'in etkisi altındaki inançlar, gelenekler ve kâhinlerin rollerini betimlemektedir. Kırgız Türkleri arasında doğan Manas destanı Kazak-Kırgız kültürünü beslemiştir. Manas'ın babası Cakıp Han'dır. Annesinin adı Çığrıcı'dır. Cakıp Han evlendikten on dört sene sonra Manas doğmuştur. Doğumu üzerine civardan gelen elçiler, onun bir kahraman olacağını hemen anlamışlardır. On yaşına gelince tam bir kahraman olur. Düşmanlarının üzerine saldırarak perişan eder. Atlarına at erişemez, zırhına ok işlemez. Cakıp Han, oğlunun atılganlıklarını, kahramanlıklarını görünce, onu korumak, onunla arkadaşlık etmek üzere, Bakay adında bir kişiyi onun yanına koymuştur. Manas, Nogay boyundan gelmektedir. Kalmuk baskınlarına karşı Kırgız halkının birliğini, bütünlüğünü korur ve bir kahramanlık ve özgürlük sembolü haline gelir.( Vikipedi)

Destan üç ana parçadan oluşur. Birinci destan Manas’ın Müslüman olmayan Karluklarla yaptığı mücadeleleri anlatır. İkinci destan Manas’ın oğlu Semetey’in, üçüncü destan ise Manas’ın torunu Seytek’in mücadelelerine dayanır.


MANAS DESTANININ ANLATMA GELENEĞİ VE DESTANA YAPILAN KATKILAR.

Manas destanı anlatma geleneği günümüzde de devam etmektedir. Kırgızistan’da halen yaşayan anlatıcıları bulunmaktadır. Bu bakımdan canlı ve profesyonel anlatıcıları bulun yegâne destan olma özelliğini de taşımaktadır. Fakat bu anlatıcılar destanın tümünü değil Manas, Semetey, Seytek ( Baba: MANAS, oğul Semetey, torun Seytek) bölümleri şeklinde anlatmaktadırlar. Her ana bölümün 500.000 beyit civarında oluştuğu düşünülürse bu destanın anlatımı ve destanı dinlemek için ne tür geleneklerin oluştuğunu tahmin etmek güç değildir.

Manas destanı bir bakıma Kırgızların folklor, tarih, anane, adet ve diğer tüm geleneklerinin bir çeşit ansiklopedisi sayılabilir. “Destanının bütününü söyleyenlere Manasçı, bir kısmını söyleyenlere Ircı denilir. Manasçılar, destanı anlatırken kendi zamanlarının etkisi altında kaldıkları olaylar ile kendi duygu ve düşüncelerini de ustaca katmışlardır.” ( .unibozkurt.com)

Destanın ulaştığı hacim, o yıllardan bu tarafa geçen süreçte orijinal haline pek çok ilavenin yapıldığını gösterir. Anonim eserlerin tümünde görülen bu duruma göre destanın anlatıcılarının katkılarıyla gelişe gelişe bu boyuta ulaştığına hükmetmek zor değildir.

Manas destanının oluşturduğu gelenek içerisinde, destanı aktarma biçimine göre kavramlar da gelişmiştir. Halk arasında ve sözlü halk edebiyatında Manas destanı söyleyen ozanlara ırçı veya comokçu denmiştir. Kırgız edebiyatında Manas destanı söyleyen ozanlar ikiye ayrılmıştır. Bunlar comokçu ve camakçı'lardır. Comokçular, Manas destanını kendi devirlerinde yaşamış olan ozanlardan duyup kendilerine göre yorumladıktan sonra okuyan kişilerdir. Manas destanının bazı bölümlerini

büyük comokçulardan dinledikten ve belleklerine yerleştirdikten sonra ona eklemeler yaparak veya kısaltarak okuyan ozanlar ise camakçılardır. Ayrıca Manas des anının birinci bölümünü (Manas) veya üç bölümünü (Manas, Semetey, Seytek) eksiksiz okuyanlara manasçı, destanın sadece ikinci bölümünü (Semetey) okuyanlara ise semeteyci denir.” [ Metin TURAN, Türk Destanları ]

DESTANIN BÖLÜMLERİ VE BÖLÜM ÖZETLERİ:


1) BÖLÜM ( Manas’ın Ailesi ve Manas’ın Doğumu )

Yeditör adını taşıyan yerde Boyun Han oturmaktadır. Boyun Hanın oğlu Kara Han ve onun oğlu Çakıp Han (Yakûp Han) adıyla anılır. Çakıp Han, Alma Ata ırmağının gözesinde, Sungur Yuvası denilen yerde yerleşmiştir; Çakıp Han'ın hiç çocuğu yoktur. Bir gün Tanrıdan bir oğlan çocuk ister, onun yiğitler yiğidi olmasını diler. Tanrının izni ile bir oğlu olur. Oğlu olduğu için de Tanrıya güzel bir kısrak kurban eder. Dört Peygamber gelip çocuğa ad kor, adına Manas, der.( Anonim,http://tt.baskent.edu.tr/turkmitolojisi/manas.htm)



Manas dile gelir, babasına: "Ben İslâm yolunu açacağım, inanmayanların malını yağmalayacağım" deyince Çakıp Han, çok eski arkadaşı olan Bakaya haber gönderir çağırır. Baka gelince Manas'ın söylediklerini Ona nakleder, bu söz üzerine Baka: "Pek güzel söz" der: "Hemen atlanalım, Çin'e akın edelim, Pekin yolunu bozalım!"

Dediği gibi yaptılar.



Çakıp Han'ın oğlu genç Manas ise on yaşına gelince ok attı, on dört yaşına basınca Hân Evini basıp yıktı, Hân oldu. Kâşgar'dan bütün Çinlileri sürüp Turfana tıktı, Turfandaki Çinlileri sürdü, Aksu'ya attı.


2) Kalmuk Han'ın oğlu Almambet'in Müslüman oluşu,

http://www.yenidenergenekon.com/wp-content/uploads/2009/02/destan.jpg

Er Kökçe'ye sığınışı, Er Kökçe'den de ayrılıp Manasa gelişini anlatır:

Yerin yer suyun su olduğu çağda... altı atanın oğlu gavur, üç atanın oğlu Müslüman idi. O zaman Kara Han'ın oğlu Amambet doğdu, hemen büyüdü ve Müslüman oldu. Babasını Müslüman olmadığı için öldürdü, kaçıp geldi müslüman beylerinden Er Kökçe'ye sığındı. Er Kökçe'nin kırk yiğidi vardı. Bu kırk yiğit, Beylerinin bu Kalmuklu'ya, Almambet'e çok iltifatlar edip onu yanından ayırmadığını görünce kıskandılar, kıskanınca da Almambet hakkında dedikodular çıkarıp yaydılar. Bu yüzden Almambet ile er Kökçe Bey'in arası bozuldu.



Almambet kalkıp Manas'ın Bey evine geldi.



Manas da Almambet'i büyük iltifatlarla karşıladı. Manas, Almambet'i çok sevdi.



3) Manas ile Er Kökçe'nin savaşmasını anlatır:




Manas'ın çerileri Er Kökçe'nin ilini yağma ederler. Savaşta Er Kökçe yenilir. Ardından Çakıp Han, oğlu Manas'ı evlendirmek ister. Kız aramağa başlar. Temir Hanın kızı olan Kanıkey'in, Manas'a uygun bir evdeş olduğunu sağlık verirler. Temir Han da kızını Manas'a vermek istemektedir. Fakat Temir Hanın baş danışmanı bu evlenmeye engel olmağa çalışır. Bu yüzden düğün esnasında kavgalar olur, ucu savaşa ve yağmaya varır. Sonunda baş danışman Mendibay Manas'ı zehirler Manas ölür. Manas'ın ölümü ailesini yoksulluğa, sıkıntıya ve felâkete düşürür. Atı, doğanı ve köpeği mezarının başında ağlarlar; Manas'ın canını bağışlaması için Tanrıya yalvarıp yakarırlar. Manas'ın kırk yiğidi vardır ama hepsi de beğlerini unuturlar. Tanrı, Manas'ın hayvanlarının bu bağlılığı karşısında onların duasını kabul eder; Manas dirilir. Eskisi gibi, eskisinden daha güçlü bir şekilde iline ve töresine hizmet eder.





4) Kökütey Han'ın yas törenini anlatır:



Kökütey Han hastalanır. Son nefesini vermeden önce vasiyetini yapar. Ardından da ölür. Kökütey Han'ın ölümü üzerine komşu milletlerden yas töreni için çağırılanlar olur; herkes gelir. Büyük bir yuğ töreni yapılır. Törenin biteceğine yakın konuklar arasında bir kavga başlar, sonu savaşa varır. Manas ile Müslüman olmayan Colay Han arasında süren savaş uzayıp gider.





5) Göz Kaman'ı anlatır:



Çakıp Han'ın, küçükken Kalmuklara esir düşen ve Moğolistan'a götürülüp orada büyütülen Göz Kaman adlı bir kardeşi vardır. Göz Kaman Moğolistan'da, Kalmuklar arasında büyütülüp orada bir Kalmuk kızıyla evlendirilir; beş oğlu olur; bir gün oğullan ile birlikte asıl yurduna döner. Kalmukça konuşmaktadır.



Manas, hem amcasını hiç görmediği ve o güne kadar tanımadığı, hem de amcası Kalmukça konuştuğu için onu casus zanneder: yakalayıp zincire vurur. Bunları yaptıktan sonra böyle bir amcası olup olmadığını anlamak için babasına haber gönderir. Colay Han haberi alınca sevinir ve kardeşini hoş tutması için oğluna emir verir. Fakat Manas'ın annesi ile karısı da Göz Kaman'dan hoşlanmamışlar hele Kalmukça konuşmasını büsbütün yadırgamışlardır. Bu yüzden birlik olup hep beraber Çakıp Hanın buyruğunu hiçe sayarlar. Yalnız Manas babasının buyruğunu dinleyip amcasına iyi davranır, hatta amcası ve oğullan için büyük bir şölen verir. Fakat Göz Kaman'ın oğullan bu şölende bir kavga çıkarıp Manas'ı döverler.



Manas, Kalmuklara karşı sefere çıktığında amcasının oğullan Kalmukça bildiği için onlardan yararlanmak ister. Gökçegöz'ü Kalmuklara casus olarak gönderir. Gökçegöz Kalmuklar tarafına geçer geçmez Manas'a ihanet eder. Manas bunun üzerine Almambet'i gönderir. Almambet'in yardımıyla Manas savaşı kazanır. Bir çok ganimetler alır, dönerken yarı yolda Gökçegöz ile karşılaşırlar Gökçegöz Manas'ı, kırk yiğidi ile birlikte zehirler. Kırk yiğit ölür. Manas'ı, karısı Kanıkey kurtarır. Mekke'den erenler gelir, Kanıkey'e yardım ederler.

Manas iyi olur olmaz Mekke'ye gider; dua edip Tanrıya yalvararak kırk yiğidinin dirilmesini sağlar. " (anonim, http://tt.baskent.edu.tr/turkmitolojisi/manas.htm)

6) Semetey'in doğumunu anlatır. ( MANAS’IN OĞLU- II. PARÇA )





Manas artık ihtiyarlamıştır. Ak atı halsiz düşmüş zayıflamıştır.

Manas kırk yiğidini yanına çağırır. Ölümünden sonra doğacak olan oğluna iyi bakmaları için vasiyet eder. Ve Manas ölür. Manas için büyük bir yuğ töreni yapılır, yas tutulur.



Çakıp Han Kanıkey'e haber göndererek Manas'ın kırk yiğidinden biri olan Abeke'ye Onu beğenmezse Köbeş'e varıp evlenmesini buyurur. Kanıkey'in doğumu yakındır:



- Kızım olursa dediğini tutar evlenirim, gel gelelim oğlum olursa evlenmek şöyle dursun ne Abeke'nin suratına ne de Köbeş'in yüzüne bakarım, diye cevabını gönderir.



Kanıkey'in bir oğlu olur. Dediğini yapıp kimseyle evlenmez. Ötekiler Kanıkey'in oğlunu öldürmek isterler. Bunu öğrenen Kanıkey oğlunu alıp babası Temir Han'ın ülkesine kaçar. Yolda türlü sıkıntılar çeker, başına gelmedik kalmaz". Sonunda Temir Hanın ülkesine varır, Bey Evine ulaşır.



Temir Han kızına ve torununa kavuşunca pek çok şölenler verir. Torununa ad konulması için bütün il halkını toplar fakat çocuğa kimse bir ad bulup da koyamaz. Ansızın, nerden geldiği bilinmeyen aksakallı bir ihtiyar görünür, uzun uzun dualar eder; Temir Han'ın torununa Semetey adını verir.



Semetey büyür. Baba yurduna dönmek ister. Yola çıkacağı sırada annesi Kanıkey:



-Baka'ya selam söyle, ne söylerse sözünü tut, dışına çıkma, diye tenbih eder

Semetey, baba ocağına döner. Çakıp Han sağdır; torunu Semetey'in, annesine yapılan eziyetlerin acısını çıkaracağını, öç alacağını sanarak korkar. Bu yüzden Semetey'i zehirlemeğe karar verir. Kararını uygulayacağı sırada durumu öğrenen Semetey hem Cakıp Hanı, hem de Abeke ve Köbeş'i öldürür.





7) Semetey'in baba ocağına yerleştikten sonrasını anlatır:




Semetey, baba ocağına dönüp öz yurduna yerleştikten sonra, Kalmuklar üstüne akınlar yapmak için hazırlıklara başlar. Babasının, hayatta kalan kırk yiğidini çağırıp toplar. Der ki:



- Akın yapmamız gerek; at sürüleri ve ganimet almamız gerek!



Bu sözden sonra sefere çıkar.



Fakat kırk yiğit, kendi aralarında toplanıp konuşurlar:



- Bizden öncekiler yetmiş yaşına vardı; bizden sonrakiler altmışına ulaştı. Biz, bu Semetey'in babasına hizmet ettik, şimdi de oğluna hizmet edeceğiz, ihtiyarladık artık. Semetey, bizi bu ihtiyar hâlimizde yüce dağ başlarından aşırmak diler, çağlayanlı sulardan geçirmek diler; bizi öldürmeğe kastetmiştir, dönelim! dediler.



Semetey'in buyruğunu dinlemediler, geri döndüler, kaçtılar.



Semetey, babasından kalma kırk yiğidin ardından yetişip onlara tatlı söz söyledi, alttan alıp yalvardı.



Semetey, onca sözden sonra babasından kalma kırk yiğide söz geçiremeyince onları öldürür.



Bu arada, Acubey ile Almambet'in birer oğulları olmuştur. Semetey, bu çocukları kendisine kardeş edinir.



Birinin adını Kançura ötekinin adını Külçura koyup öyle çağırır.



Kançura ile Külçura da büyürler. Büyüyünce Semetey'e hizmet etmeğe başlarlar. Bir gün gelir, Semetey, Kançura ile Külçura'ya, Akın Han'm kızı Ay Çürek'i evlenmek üzere kaçırmak istediğini söyler ve onlardan bu iş için hizmet ister. Bunun için de Akın Han'ın ülkesine sefere çıkılması gerektiğini anlatır. Dediklerini yaparlar, Ay Çürek'i kaçırırlar. Gel gelelim Ay Çürek'in bir de nişanlısı vardır ki Kökçe oğlu Ümetey dîye bilinmiştir. Bu Kökçe oğlu Ümetey, Ay Çürek'in kaçırılışını kendisine yediremez. O da karşılık olarak Semetey'in sürülerini yağmalar. Bunun üzerine aralarında bir savaş başlar. Birbirlerini karşılıklı olarak yağmalayıp dururlar. Sonunda Semetey, Kökçe oğlu Ümetey'e barış teklif eder. Savaştan yorulan Ümetey de bunu kabul eder.



Ümetey'le yaptığı barıştan biraz rahatlayan Semetey, başka bir sefere çıkmak için hazırlandığı sırada bir düş görür. Düşünü karısı Ay Çürek'e anlatır. Ay Çürek düşü yorumlayıp:



- Sen bu sefere çıkma, der. Çıkarsan başına bir felâket gelecek.



Fakat Semetey inatçıdır. Boş sözlere kulak asacak türden değildir. Karısının düşünü yorumlamasına karşılık:



- Düş dediğin şey saçmalıktır!., diye karşılık verdi.



Böyle demesine rağmen, düşünün hayra yorulması için de babasının ruhuna en iyi kısraklarından birini kurban eder. Arkasından Er Kıyas'ın ülkesine akın başlar.



Akının en kızışmış zamanında Almambet'in oğlu Kançura, Semetey'e ihanet eder ve onu yakalayıp Er Kıyas'a götürür. Semetey'e ihanet etmeyen Külçura'yı da köle olarak kullanırlar.



Bu sırada Ay Çürek bir oğlan çocuk doğurmuştur. Ay Çüreğin bir oğlan çocuğu doğurduğunu duyan Er Kıyas, çocuğu yaşatmak istemez. Öldürtmeğe çalışır. Oğlunu kurtarmak isteyen Ay Çürek Er Kıyası korkutur:



- Eğer sen benim oğlumu öldürtürsen ben de seni babam Akın Han'a şikâyet ederim, ülkeni alt üst ettirir öcümü alırım, der.



Er Kıyas korktuğu için çocuğu öldürtmeyip kendine evlât edinerek yanında alıkoyar. Halkını toplayıp çocuğa ad koymak ister. Fakat kimse bir ad bulamaz. Aksakallı Aykoca derler bir ihtiyar vardır, sonunda o gelir, Ay Çürek'in oğluna Seytek adını verir.

SEYTEK ( MANAS’IN TORUNU ) III. PARÇA



Seytek de büyür, delikanlı olur, yiğit olur. Külçura'yı koruyup kölelikten kurtarır. Er Kıyas öldürülür. Bunlardan sonra Seytek baba yurduna, öz ocağına döner. Babasına ihanet eden Almambet'in oğlu Kançura, Seytek'in baba yurduna Bey olmuştur. Üstelik Seytek'in babaannesi Kanıkey'e koyun güttürüp çobanlık yaptırmış, işkence etmiştir.



Durumu görüp öğrenen Külçura, Kançura'yı yakalar ve Kanıkey de onu öldürür. Baba yurduna yerleşen Semetey ise Taşkent'ten Talasa kadar yayılan geniş ülkeleri yönetimi altına alıp oraların Hanı olur.

http://www.gaxxi.com/fotoritim/fotoritim/gorsel/dosya/1180389293afsonmez-14.jpg

Destan özetinin alındığı kaynak: w.unibozkurt.com/goster.php?i_nu=211

MANAS DESTANINDAN MANZUM PARÇALAR:

Ceti tördün başında,

Cetkilen tuuğan Böyön Kan,

Böyön kandın balası,

Kayrattuu tuuğan Kara Kan

Kara kandın balası,

Kayrattuu tuuğan Cakıp Kan,

Çu?kar uya üstündö

Almatının oosında

Cerdep catkan Cakıp Kan

Keçe Aydar kandın kısı Çıyrıçını

Alğan eken Cakıp kan...

( Almambet doğduğu vatanın topraklarına geri dönüyor, nişanlısı Burulça ile evleniyor ve han oluyor kısmından)

İşte böylece Manas lider oldu,

Beycin’e han oldu!

Güçlü Beycin’in üzerinde,

Büyük su taşkınının ulaştığı yerde,

Kırgız hakimiyeti kuruldu.

Düşman bilmeyen Beycin’in üzerinde,

İskender’in ayağının basmadığı Beycin’in üzerinde

Kırgız hakimiyeti kuruldu.

Hz. Süleyman’ın bir kez bile giremediği

Beycin’in üzerinde,

Müslüman ruhu hakim oldu,

Kırgız hakimiyeti kuruldu! (S. Lipkin’in çevirisi)

“Kırgızların Beycin’i ele geçirdiklerini ve Manas’ın Çin tahtına oturduğunu” sevinçle haber verdiği epizodu örnek gösteriyorlar. Bu haberi alan Kanıkey:

“Eğer Manas Beycin’i aldıysa

O kahrı kucakladı demektir!

Elâlemin tahtına oturduysa

O ölüme eyer vurdu demektir!”

---------------

Çin’in başkenti ( Beycin’i – PEKİN - kuşatan Manas’a Çinliler şöyle seslenirler.

Manas eğer senin

Büyük bir ruha sahip olduğun doğruysa,

Benim bahçemdeki söğütleri kesme,

Halkım olan Çinlileri öldürme,

Topraklarımı parçalama,

Milletimi yok etme!

Ebedî güneşi gölgeleme,

Bronzdan Budaları kırma!”

Çin hakanı şehri kuşatan Manas’a bu sözlerle hitap eder.

Manas Beycin’e (Pekin) savaşmadan girer, hediyeleri kabul eder

ve:

Büyük ziyafet başladı o zaman,

Büyük bayram başladı o zaman...

(Çeviri: S. Lipkin)

--------

Yıkılmış Beycin’i dar bir çember içine alan Çinliler Manas’ın hemen hemen bütün ordusunu yok ediyorlar. Öleceğinin bilincine varan Almambet, genç Sırgak’a henüz vakit varken kaçmayı teklif ediyor fakat cesur Sırgak ülkesine dönmek istemiyor. Yüzlerce düşmanın karşısında tek başına kalan Sırgak, kanının son damlasına kadar savaşıyor. Yiğit Çubak ve öbür savaşçılar da aynı şekilde hareket ediyorlar. “Büyük Gaza” nın komutanı Almambet de

son nefesine kadar savaşıyor. Manas’ın kendisi de savaş atını kaybetmesine, ölümcül yaralar almasına, kan kaybetmesine rağmen gücünün son damlasına kadar savaşıyor. Kendisini savaş meydanından alıp Talas’a götürmeyi güçlükle başarıyorlar. Manas yolda kan kaybından bilincini kaybediyor ve ancak doğduğu toprakların kokusunu duyduğunda gözlerini açıyor ve son nefesinde silah arkadaşlarının dul kalan eşlerinin ayaklarına kapanıyor:

Ve ağladı o zaman Manas:

“Benim iki kanatım yandı, ayaş!

Benim savaş atım Akkula öldü, ayaş!

Benim sadık Almambet’im öldü ayaş!

Yiğit Çubak yok, ayaş!

Suçumun kefaretini neyle öderim,

Genç Sırgak’ım savaşta şehit düştü, ayaş!

Ben iki gözümden oldum, ayaş!”

Diye ağladı kudretli Han Manas.

“Çin’in Beycin’ini fethedip

Talas’a yalnız döndüm, ayaş!

Şanlı vatan evlâtlarının ölümü için!

Şansız seferim için

Affet beni, halkım!..”

Gözyaşlarından pınar oluştu,

Soldu otlar, eğildi ormanlar.

Ve her yerde dulların gözyaşı,

Yetimlerin, bahtsız ihtiyarların hıçkırıkları.

(Çeviren: Mar Bayciyev)

http://www.yenidenergenekon.com/wp-content/uploads/2009/03/image0012.jpg

------------

“Manas eğer senin

büyük bir ruha sahip olduğun doğruysa,

Benim bahçemdeki söğütleri kesme,

Halkım olan Çinlileri öldürme,

Topraklarımı parçalama,

Milletimi yok etme!

Ebedî güneşi gölgeleme,

Bronzdan Budaları kırma!”



Çin hakanı şehri kuşatan Manas’a bu sözlerle hitap eder.

Manas Beycin’e (Pekin) savaşmadan girer, hediyeleri kabul eder

ve:

Büyük ziyafet başladı o zaman,

Büyük bayram başladı

Kaynak:  Mar BAYCİYEV , MANAS DESTANI KALBİMİN AĞRISIDIR, Türkçeye çeviren: Doğan GÜRPINAR

MANAS I. PARÇA DESTANININ GENİŞ ÖZETİ:

Yakup Han iki evliydi ama ne Çayırdı Hatun’dan ne de ikinci hanımı Bakdevlet’ten çocuğu olmamıştı. Bir gece İki hanımı da aynı rüyayı görmüş ve zamanın ileri gelenlerine yaptırdığı rüya yorumunda Çayırdı Hatundan bir erkek, bir kız Bakdevlet Hatundan da iki erkek çocuğu olacağını öğrenmişti. Dokuz ay sonra Çayırdı Hatundan bir erkek, Bakdevlet Hatundan iki erkek çocuğu oldu. Yakup Han büyük bir şölenle Çayırdı han’ dan olan çocuğuna Manas adını vermişti.

Manas sekiz yaşına geldiğinde gerçek bir lider gibi davranıp etrafına Kırgız çocuklarını topluyor ve onlarla askercilik oynuyordu. Kalmuk çocuklarına saldırıyor ünü gittikçe yayılıyordu. On iki yaşına geldiğinde Çin Hükümdarı Eser Han Koçko adlı komutanını Yakup Han ve oğlu Manas’ ın üzerine yolladı. Manas Teke tek kavga da Koçko’yu alt etti ve ününe ün kattı.

Daha sonra Manas Kırgız Han’ ı seçildi ve dağınık Kırgızları toplamak için kırk adamıyla Aladağ’ a doğru yola çıktı. Isıkgöl yakınlarında Kırgız yiğitlerinden Alp Koşayla görüştü. Daha sonra askerlerini ve ileri gelen Kırgız boylarını toplayıp bir ordu kurdu ve Keselik Han’ın koruduğu Aranik kalesine saldırıp ele geçirdi. Bu savaştan sonra birkaç gün dinlenen Manas bütün Kırgız boylarını etrafına topladı ve Anayurdunu Alevke’den almak için harekete geçti. Alevke’ yi kuşattı. Aleveke Kırgız topraklarını terk etmek karşılığında barış teklif etti. Manas da bunu kabul etti. Ordusunu toplayan Alevke Kaşgar’ a doğru hareket etti ve Kaşgar topraklarında Kaşgar Hanı Arabek ile yaptığı savaşı kaybetti. Ordusu dağıldı. Kendini ve birkaç adamını Akçar’a atıp canını zor kurtardı. Buraya yerleşip orada yaşamaya başladı.

Kırgızların büyük bir kısmı bir Türk ülkesi olan Tagarma ya sığınmış ve Şooruk Han’ın egemenliği altına girmişti. Fakat Şooruk Han bununla yetinmeyip bütün Kırgızları hakimiyeti altına almak için Kırgızlara savaş açtı ve Manasla savaşmaya başladı. Sonunda savaşı kaybetti, içlerinde kendi kızı Akılay dahil otuz kızı Manas’a cariye olarak sundu. Değerli eşyalarını da Manas’ a hediye ederek barış yapmaya çalıştı. Manas ise Kırgızlarla akraba olan Şooruk’ u küçük düşürmemek için eşyaları askerlere dağıttı ve kızları da beğendikleri askerlerle evlendirdi. Şooruk’un kızı Akılay da Manas la evlendi.

Manas bu savaştan sonra babası Yakup Hanla tartışıp evi terk etti ve iki yılı aşkın bir zaman küçük bir köyde çiftçilik yaptı. Manas Çiftçilikten elde ettiği buğdayla, Noygut beyi Karaca Han’ın kısrağı Kula tayı aldı. Daha sonra yiğitleri Manas’ı bulup eve geri getirdi ve babasıyla barıştırdı.

Manas iki kadını olmasına rağmen Kırgız geleneklerine göre, bir düğünle evlenmediği için hala bekardı ve iki hanımından da çocuğu olmuyordu. Yakup Han bunları düşünerek Buhara şehrinin Hanı Temur Han’ın güzeller güzeli büyük kızı Kanıke’yi Oğlu Manas’a, Küçük kızı Aruke’yi de Manas’ın süt kardeşi Almambet’e istedi. Temur Han yüklü bir başlık ve elli gün elli gece düğün karşılığı Kızlarını Manas ve Almambet’ e vermeye razı oldu.

Manas ve Almambet birkaç yıl huzurlu bir hayat sürdü. Ama Manas’ ı savaşta yenemeyeceğini anlayan Çin Hükümdarı Eser Han Emrindeki Kırgızlara yakın Boy Olan Közkamanları kullanarak Manas’ a suikast düzenlemeyi planladı. Közkaman ve birkaç kimliğini kaybetmiş Türk boyunu Manas’ a sığınmaya gönderdi. Manas da bu gelenleri kardeşi gibi alıp onlara yer ve yurt verdi. Ama Közkaman ve adamları Manas’a ihanet etti ve onu sarhoş edip öldürmeye çalıştı. Manas’ ı ölümden Kanıke ve Akaray adlı yiğit askeri kurtardı. Közkaman ve askerleri otağlarını terk edip kaçmaya başladı. Ama onları takip eden Almambet ve askerlerinden kurtulamadılar.

Bu savaştan sonra Manas Kırgız Han’ ı seçildi ve dağınık Kırgızları toplamak için kırk adamıyla Aladağ’ a doğru yola çıktı. Isıkgöl yakınlarında Kırgız yiğitlerinden Alp Koşayla görüştü. Daha sonra askerlerini ve ileri gelen Kırgız boylarını toplayıp bir ordu kurdu ve Keselik Han’ın koruduğu Aranik kalesine saldırıp ele geçirdi. Bu savaştan sonra birkaç gün dinlenen Manas bütün Kırgız boylarını etrafına topladı ve Anayurdunu Alevke’den almak için harekete geçti. Alevke’ yi kuşattı. Aleveke Kırgız topraklarını terk etmek karşılığında barış teklif etti. Manas da bunu kabul etti. Ordusunu toplayan Alevke Kaşgar’ a doğru hareket etti ve Kaşgar topraklarında Kaşgar Hanı Arabek ile yaptığı savaşı kaybetti. Ordusu dağıldı. Kendini ve birkaç adamını Akçar’a atıp canını zor kurtardı. Buraya  yerleşip orada yaşamaya başladı. Kalmuk Hanlarından Aziz Han’ın oğlu Almambet babasına ve Eser Han’a isyan edip ülkesini terk etmiş ve Kıpçak beylerinden Er Gökçeye sığınmıştı. Almambet kısa zamanda Er Gökçe’nin en sevdiği ve en güvendiği adamlarından biri olmuştu. Ama bir Kalmuk ‘un bu başarısını çekemeyenler Er Gökçe’nin karısı Akargeç’le Almambet’e  iftira atıp Almambet’le Er Gökçe’nin arasını açtılar. Er Gökçe çok fazla alkol aldığı bir gün Almambet’ e küfür ve hakaretler yağdırarak obasından kovdu. Bu olayı gururuna yediremeyen Almambet Er Gökçe’nin obasını terk edip Manas iline doğru yola çıktı. Manas iline geldi ve burada şanına layık bir şekilde ağırlandı. Bu arada bir mucize eseri olarak Manas’ın annesi Çayırdı Hatun’un her iki göğsünden de süt gelmeye başladı. Çayırdı Hatun da Oğlu Manas ve Almambet ‘i emzirerek onları gerçek sütkardeşi yaptı. ( KAYNAK: Hayrettin İVGİN, Altay DAĞLARININ KAPLANI MANAS, )


FAYDALANILAN KAYNAKLAR VE MANAS DESTANI HAKKINDA BİBLİYOĞRAFYA:

  • Doç.Dr. Ali Berat ALPTEKİN"KAZAK EDEBİYATlNDA MANAS DESTANı
  • Naskalı, Emine Gürsoy. Bozkırdan Bağımsızlığa Manas. Ankara: Türk Dil KurumuYayınları, 1995.)
  • http://tt.baskent.edu.tr/turkmitolojisi/manas.htm
  • Abdulkadir İnan, Manas Destanı, Ankara, 1985.
  • Hayrettin İvgin, "Manas Destanı Üzerine Türkiye'de ve Çin Halk Cumhuriyetinde Yapılan
  • Çalışmalar",Türk Kültürü (295),Ankara, 1987.
  • H ayrettin İVGİN, Altay DAĞLARININ KAPLANI MANAS,
  • Dursun Yıldırım,Manas Destanıve Köketey Hannıng Ertegüsü, Doçent/ik Tezi, Ankara 1979, (Yayınlanmamış).
  • Manas. Translated by Walter May. Rarity, Bişkek, 2004. ISBN 9967-424-17-6
  • Naciye Yıldız, Manas Destanı (W. Radloff> ve Kırgız Kültüriyle İlgili Tesbit ve Tahliller.Ankara, 1995.
  • Emine Gürsoy Naskali, Manas Destanı, Ankara, 1995.
  • Emine Gürsoy Naskali, Bozkırdan Bağımsızlığa Manas, Ankara, 1995.
  • Fikret Türkmen, Manas Destanı Üzerine Çeviriler, Ankara, 1995.
  • unibozkurt.com/goster.php?i_nu=211
  • Mar BAYCİYEV , MANAS DESTANI KALBİMİN AĞRISIDIR, Türkçeye çeviren: Doğan GÜRPINAR
  • Levin, Theodore. Where the Rivers and Mountains Sing. The Spirit of Manas.Bloomington: Indiana    University Press, 2006
  • Manas 1000. Theses of the international scientific symposium devoted to the 'Manas' epos Millenial Anniversary. Bishkek, 1995.
  • S. Mussajew. The Epos Manas. Bishkek, 1994
  • Traditions of Heroic and Epic Poetry (2 vols.), under the general editorship of A.T.Hatto, The Modern Humanities Research Association, London, 1980.
  • The Memorial Feast for Kokotoy-Khan, A.T. Hatto, 1977, Oxford University Press The Manas of Wilhelm Radloff, A.T. Hatto, 1990, Otto Harrassowitz

 

İLGİLİ LİNKLER

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com


Yorumlar